Porozrzucane bezładnie osiedla łanowe w strefach podmiejskich wielkich miast to zjawisko powszechnie znane i opisywane w mediach. Coraz częściej jednak przekonujemy się, że to nie tylko problem estetyczny. Gminy ponoszą ogromne koszty doprowadzenia infrastruktury technicznej i społecznej, mieszkańcy stoją w horrendalnych korkach, aby dostać się do pracy, szkoły, ośrodka zdrowia, rozlewająca się zabudowa przecina korytarze migracyjne zwierząt, utrudnia dostęp do terenów zielonych i rekreacyjnych, uniemożliwia retencjonowaniu wody narażając mieszkańców na skutki suszy i powodzi, itd.
Potrzebujemy więc racjonalnej polityki przestrzennej i rozdzielenia stref mieszkaniowych, gospodarczych i otwartych. W tym celu warto zastosować takie narzędzia jak zielone pierścienie miast, które chronią tereny niezabudowane – pola, łąki, lasy, mokradła – niezbędne dla jakości życia, zdrowia i bezpieczeństwa mieszkańców oraz budowania odporności społeczności lokalnych. To jednak wymaga budowania świadomości społecznej, czym są zielone pierścienie i jakie pełnią funkcje. Niezbędne jest również włączanie w proces ich wyznaczania wszystkich interesariuszy – mieszkańców, właścicieli gruntów, przedsiębiorców, samorządów oraz biosfery. Dlatego jako Zielony Pierścień Warszawy prowadzimy działania promocyjne, edukacyjne i rzecznicze.
Kształtowanie zielonego pierścienia Warszawy było tematem warsztatów zorganizowanych w ostatnim kwartale 2024 i w pierwszej połowie 2025 r. dla przedstawicieli samorządów, mieszkańców i organizacji pozarządowych 11 powiatów okalających Warszawę, Urzędu Marszałkowskiego w Warszawie, Regionalnego Biura Planowania Przestrzennego, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, Nadleśnictw Celestynów, Chojnów, Drewnica, Jabłonna i Mińsk, Dyrekcji Kampinoskiego Parku Narodowego i Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych. Wzięło w nich udział 169 uczestników pracujących w 20 zespołach. Spotkania odbyły się w Michałowicach, Mińsku Mazowieckim, Wieliszewie i Starych Babicach, a poprowadziła je dr hab. Agata Cieszewska z Katedry Architektury Krajobrazu SGGW.
Uczestnicy warsztatów zgodzili się, że w obszarze zielonego pierścienia Warszawy powinny się znaleźć: tereny już chronione (rezerwaty, park narodowy, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000), kompleksy leśne w zarządzie Lasów Państwowych i te prywatne, doliny rzeczne z terenami zalewowymi, torfowiska i bagna, duże zbiorniki wodne, łąki i pastwiska, rozległe tereny rolne, korytarze ekologiczne. Za kluczowe dla zielonego pierścienia uznano funkcje regulacyjne (wymiana powietrza, ochrona przeciwpowodziowa, odnawianie zasobów wodnych, ochładzanie miast) oraz związane z bioróżnorodnością (zapewnienie powiązań przyrodniczych i zachowanie terenów o dużej różnorodności biologicznej).
Do innych działań edukacyjnych należały warsztaty “Krajobraz Raszyna w naszych rękach” poświęcone praktycznym aspektom ochrony przyrody w środowisku zamieszkania, zorganizowane w ramach Akcji „Masz Głos”. Uczestnicy pod okiem dr hab. Agaty Cieszewskiej i dr Agnieszki Sosnowskiej w Katedry Architektury Krajobrazu SGGW zastanawiali się, które tereny w gminie Raszyn są dla nich ważne i powinny być zachowane. Dyskutowali również o tym, jaka forma ochrony będzie najlepsza, jakie korzyści przyniesie mieszkańcom, a jakie może budzić obawy. Na koniec wspólnie stworzyli mapę terenów do ochrony, która może być materiałem do dalszych rozmów prowadzących do założenia w gminie Parku Krajobrazowego Doliny Utraty i Raszynki.
Tematem, który najczęściej przewija się podczas naszych spotkań i warsztatów jest ochrona ziemi rolnej, które stanowią średnio 40% gruntów terenów podmiejskich. Rokrocznie tracimy cenne gleby pod przeskalowane inwestycje, co ogranicza nasze bezpieczeństwo żywnościowe. Dlatego przystąpiliśmy do Koalicji Suwerenności Żywnościowej działającej na rzecz wzmacniania lokalnych polityk żywnościowych. Przeprowadzlliśmy też projekt nt. ochrony gleb w gminie Michałowice. Złożyły się na niego materiały graficzne – mapa gleb gminy z praktycznymi informacjami, o tym co rośnie na poszczególnych rodzajach gleb i jak przeciwdziałać ich degradacji oraz układanka „Glebowy świat” z przekrojem gleby. Oprócz tego zorganizowaliśmy spacer przyrodniczy po Kumakowych Mokradłach oraz warsztaty dla uczniów szkół podstawowych „Szkiełko i oko – poznaj świat pod swoimi stopami, uzupełnione o scenariusz do prowadzenia zajęć przez nauczycieli.
Ważną częścią naszej działalności jest budowa sieci organizacji społecznych i przyrodniczych działających na terenie aglomeracji warszawskiej. W 2025 r. zaprosiliśmy je na ww. warsztaty, spotkania wewnętrzne zorganizowane do wymiany wiedzy i doświadczeń oraz nagraliśmy 2 filmy wideo promujące działalność inicjatyw w gminach Raszyn i Brwinów. Wystosowaliśmy też wspólne stanowisko w sprawie w sprawie przebiegu Obwodnicy Aglomeracji Warszawskiej w ciągu drogi DK50. Wydarzeniem z pogranicza promocji i sieciowania był udział w rajdzie Warszawska Heca, do którego przystąpiła Drużyna Pierścienia składająca się z czworga zawodników i zawodniczek. Dzięki temu mogliśmy promować miejsca w zielonym pierścieniu, o które dbają inicjatywy należące do Porozumienia Inicjatyw Zielony Pierścień Warszawy.
Zajmujemy się również promowaniem idei zielonych pierścieni w Parlamencie. Dzięki wsparciu przewodniczącego Parlamentarnego Zespołu ds. Zielonych Pierścieni Polskich Miast posła Piotra Kandyby zorganizowaliśmy w zeszłym roku 2 posiedzenia na temat pierścieni aglomeracji poznańskiej w i warszawskiej. Zdaniem ich uczestników niezbędne jest wzmocnienie planowania na poziomie regionalnym, weryfikacja obszarów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową i inne inwestycje, wprowadzenie mechanizmów finansowych i prawnych pozwalających na wypłatę rekompensat, wykupu cennych przyrodniczo gruntów oraz zachęty do gospodarowania gruntami w inny sposób niż ich zabudowanie np. programy rolno-środowiskowe, ekoschematy, subwencje dla rozwoju niskoemisyjnych gałęzi gospodarki.
Zwieńczeniem naszych działań rzeczniczych i edukacyjnych w 2025 r. była konferencja w Senacie pn. Zielone Pierścienie Polskich Miast zorganizowana we współpracy ze Stowarzyszeniem Metropolia Warszawa dla przedstawicieli mieszkańców i organizacji pozarządowych, samorządów i rządu, instytucji szeroko pojętej ochrony przyrody, planowania przestrzennego i urbanistyki i in. Konferencję objęła patronatem Wicemarszałkini Senatu Magdalena Biejat. W jej trakcie bardzo mocno zostały zaakcentowane ekonomiczne, społeczne i przyrodnicze koszty chaosu przestrzennego w Polsce oraz to, że zostały one uspołecznione, a zyski sprywatyzowane. Aby to ten proces odwrócić niezbędne jest:
• uświadomienie ww. kosztów społeczeństwu,
• wypracowanie systemu korzyści rozwojowych dla samorządów w terenach podmiejskich,
• wzmocnienie form ochrony przyrody,
• potraktowania przestrzeni jako dobra wspólnego, które jest objęte zasadami użytkowania, a wyłączone z wolnego rynku,
• wypracowanie systemu, w którym korzyści wynikające z usług ekosystemowych dostarczanych przez pokryte zielenią i drzewami działki są sprawiedliwie dzielone,
• ochrony praw konstytucyjnych – nie tylko własności prywatnej, ale również ZDROWIA i BEZPIECZEŃSTWA.
